Trẻ tự kỷ cần gì để phát triển tốt hơn mỗi ngày?
Hành trình nuôi dạy một đứa trẻ vốn dĩ đã là một thử thách lớn lao, nhưng đối với những gia đình có con mắc hội chứng tự kỷ, hành trình đó còn là một cuộc “marathon tâm lý” đầy rẫy những cung bậc cảm xúc: từ hoang mang, lạc lõng cho đến những giây phút vỡ òa khi thấy con có những tiến bộ nhỏ nhất. Câu hỏi “Trẻ tự kỷ thực sự cần gì?” luôn thường trực trong tâm trí các bậc phụ huynh. Để giải mã những trăn trở này, buổi tọa đàm tại Hội quán Các bà mẹ (TP.HCM) với sự tham gia của các chuyên gia và phụ huynh đã mở ra nhiều góc nhìn sâu sắc và nhân văn.
Anh Lê Tấn Đạt và Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Tuyết Nhung chia sẻ trong buổi tọa đàm về trẻ tự kỷ.
Chìa khóa yêu thương: Chấp nhận và Sàng lọc sớm
Theo định nghĩa từ Wikipedia và các tổ chức y tế lớn trên thế giới như WHO, Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một dạng khuyết tật phát triển do những khác biệt trong não bộ. Người bị tự kỷ thường gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội, tương tác và có những hành vi lặp đi lặp lại. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý học lâm sàng, trẻ tự kỷ trước hết vẫn là một đứa trẻ, và điều các em cần nhất chính là sự chấp nhận vô điều kiện từ gia đình.
Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Tuyết Nhung – chuyên viên ngữ âm trị liệu trực tiếp cho trẻ tự kỷ – chia sẻ rằng, hầu hết phụ huynh đều trải qua các giai đoạn cảm xúc từ hoang mang, bối rối đến lo lắng tột độ. Chị nhấn mạnh: “Dù trong giai đoạn nào, phụ huynh cũng cần trang bị đúng kiến thức về các giai đoạn phát triển của con mình”. Việc nắm vững kiến thức về trẻ đặc biệt giúp cha mẹ không bị cuốn vào những thông tin sai lệch trên mạng hoặc những lời chẩn đoán thiếu căn cứ từ những người xung quanh.
Thay vì dành quá nhiều thời gian để “đào bới” nguyên nhân tại sao điều này lại xảy ra với con mình, các chuyên gia khuyên cha mẹ nên đưa con đi sàng lọc sớm. Khoảng thời gian “vàng” (thường là trước 3 tuổi) có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả can thiệp. Nếu được tiếp cận với một chương trình giáo dục đặc biệt bài bản ngay từ đầu, trẻ sẽ có cơ hội cải thiện các kỹ năng ngôn ngữ và xã hội một cách rõ rệt.
Nguyên tắc “Khiêu vũ cùng con”: Khi cha mẹ là người bạn đồng hành
Anh Lê Tấn Đạt, một người có nhiều kinh nghiệm trong việc chăm sóc và đồng hành cùng trẻ đặc biệt, đã đưa ra một hình ảnh so sánh đầy cảm xúc: “Đừng xem tự kỷ là một cuộc đua, hãy xem nó là một điệu khiêu vũ mà chúng ta không thể nhảy một mình”. Anh đúc kết hành trình này qua 5 chữ cái cốt lõi:
- Khám phá: Thay vì bi quan, hãy chọn cách khám phá thế giới riêng biệt của con. Hiểu được con thích gì, sợ gì và phản ứng thế nào với môi trường xung quanh.
- Hạnh phúc: Con cần cha mẹ hạnh phúc. Một phụ huynh luôn căng thẳng, áp lực sẽ vô tình truyền năng lượng tiêu cực đó sang con, khiến quá trình can thiệp trở nên khó khăn hơn.
- Thấu hiểu: Đặt mình vào vị trí của con để hiểu những khó khăn về giác quan hay rào cản ngôn ngữ mà con đang đối mặt.
- Niềm tin: Tin rằng con có khả năng tiến bộ theo nhịp điệu riêng của mình, không so sánh con với “con nhà người ta”.
- Gắn kết: Cha mẹ chính là cầu nối để con bước ra thế giới. Sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình tạo nên mạng lưới hỗ trợ vững chắc nhất cho trẻ.
“Mỗi đứa trẻ tự kỷ đều có một nhịp điệu riêng. Điều con cần là phụ huynh đồng hành cùng con trong điệu khiêu vũ đó bằng tất cả tình thương, sự bao dung, nhẫn nại” – Lê Tấn Đạt.
Thực tế cho thấy, có không ít trường hợp trẻ đến các trung tâm can thiệp như Trung tâm Khánh Anh với tâm trạng bất ổn, xuất phát từ việc cha mẹ quá nôn nóng hoặc phó mặc hoàn toàn cho giáo viên. Chuyên gia Tuyết Nhung nhắc nhở: “Trẻ tự kỷ cần nhất là một cường độ can thiệp đúng và đủ, được cha mẹ trao cho khoảng không để tiến bộ. Trong khoảng không ấy chỉ có lòng yêu thương, kiên nhẫn và lắng nghe vô hạn”.
Mở ra “chương sau” cho hành trình hòa nhập
Một trong những nỗi lo lớn nhất của cha mẹ là tương lai của con khi trưởng thành. Tuy nhiên, những câu chuyện thực tế được chia sẻ trong tọa đàm đã thắp lên hy vọng cho nhiều người. Chị Trần Thị Phương Hoàng, người mẹ đã đồng hành cùng con mắc chứng tự kỷ suốt 18 năm, chia sẻ rằng chính con lại là người “dạy ngược” lại cho chị về sự kiên nhẫn và lòng yêu thương.
Chị Trần Thị Phương Hoàng chia sẻ về hành trình 18 năm cùng con vượt qua nghịch cảnh.
Gia đình chị Hoàng không chỉ dừng lại ở việc can thiệp y tế mà còn tạo điều kiện cho con học nghề. Khi con có thể tự pha chế nước uống, anh chị đã tạo điều kiện cho con kinh doanh một quầy nước nhỏ. “Những điều ấy có thể không phải là thành tựu lớn lao nhưng chính bản thân con trẻ đã tạo dựng được một giá trị của riêng mình”, chị Hoàng xúc động nói. Đây chính là minh chứng cho việc nếu có định hướng đúng đắn và môi trường phù hợp, trẻ tự kỷ hoàn toàn có thể tìm thấy vị trí của mình trong xã hội.
Vai trò của cộng đồng và sự hỗ trợ chuyên môn
Trẻ tự kỷ không thể đơn độc trong hành trình hòa nhập. Ngoài sự nỗ lực của gia đình, trẻ cần sự thấu hiểu từ cộng đồng và sự hỗ trợ từ các tổ chức chuyên môn. Các buổi chia sẻ, giao lưu kinh nghiệm giữa các phụ huynh là vô cùng cần thiết để họ không cảm thấy bị bỏ lại phía sau.
Theo các báo cáo về giáo dục đặc biệt, việc áp dụng đa dạng các phương pháp can thiệp (như ABA, TEACCH, hay trị liệu ngôn ngữ) cần được cá nhân hóa cho từng trẻ. Không có một “công thức chung” nào cho mọi đứa trẻ tự kỷ. Việc tìm đến các cơ sở uy tín như Trung tâm Khánh Anh để được tư vấn về một chương trình giáo dục đặc biệt phù hợp là bước đi quan trọng giúp trẻ tối ưu hóa khả năng phát triển.
Một phụ huynh giấu tên bộc bạch: “Dù cho chặng đường đi đến tương lai đó là năm năm, mười năm hay hai mươi năm, chỉ cần có người đồng hành và sự chia sẻ của xã hội, tôi tin những phụ huynh trẻ như tôi sẽ có động lực để chiến đấu cùng con đến cùng tận”. Lời chia sẻ này cũng chính là thông điệp chung của buổi tọa đàm: Trẻ tự kỷ cần một môi trường tràn đầy tình thương, sự kiên nhẫn và những kiến thức khoa học đúng đắn để có thể tỏa sáng theo cách của riêng mình.
Kết thúc buổi tọa đàm, điều đọng lại lớn nhất chính là niềm tin. Cánh cửa hy vọng cho trẻ tự kỷ đang ngày càng rộng mở hơn khi xã hội có cái nhìn cởi mở, bớt định kiến và sẵn sàng dang tay đón nhận những “thiên thần” đặc biệt này. Mỗi tiến bộ nhỏ của con hôm nay chính là tiền đề cho một tương lai độc lập và hạnh phúc ngày mai.
Bài viết có tham khảo nội dung từ buổi tọa đàm tại Hội quán Các bà mẹ và các nguồn tư liệu về tâm lý trẻ đặc biệt.
