Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một vấn đề sức khỏe tâm thần không chỉ ảnh hưởng đến trẻ em mà còn kéo dài dai dẳng đến tuổi trưởng thành, gây ra những rào cản đáng kể trong học tập, công việc và các mối quan hệ xã hội. Việc thực hiện bài test trẻ tăng động và người lớn tại nhà là bước khởi đầu quan trọng để phụ huynh và cá nhân nhận diện các dấu hiệu cảnh báo, từ đó tìm kiếm sự can thiệp y tế chuyên sâu kịp thời.
Hiểu đúng về Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)
Rối loạn tăng động giảm chú ý, hay còn gọi là ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), là một tình trạng rối loạn phát triển thần kinh đặc trưng bởi sự mất tập trung, hiếu động thái quá và hành vi bốc đồng. Theo các chuyên gia, ADHD không đơn thuần là sự nghịch ngợm; đó là sự bất thường trong cấu trúc não bộ hoặc sự thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như GABA, kết hợp với các yếu tố di truyền.
Tại sao cần quan tâm đến ADHD? Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp thông qua các chương trình giáo dục đặc biệt hoặc trị liệu tâm lý, người bệnh sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc điều chỉnh hành vi. Trong khi trẻ em thường biểu hiện qua việc không thể ngồi yên, thì ở người lớn, ADHD lại bộc lộ qua sự khó khăn trong quản lý công việc, chậm trễ thời hạn (deadline) và khả năng kiểm soát cảm xúc kém.
Các nghiên cứu chuyên sâu về kiến thức về trẻ đặc biệt chỉ ra rằng triệu chứng ADHD có thể tồn tại dưới các dạng khác nhau, đòi hỏi sự quan sát kỹ lưỡng từ gia đình. Dưới đây là bảng tóm tắt sự khác biệt về biểu hiện giữa hai nhóm đối tượng:
| Đối tượng | Biểu hiện chủ đạo |
|---|---|
| Trẻ em | Hiếu động thái quá, mất tập trung, khó tuân thủ quy tắc, dễ phân tâm bởi môi trường. |
| Người lớn | Hay quên, khó sắp xếp công việc, thiếu kiên nhẫn, dễ nóng giận, trì hoãn công việc. |
Bài test trẻ tăng động: Đánh giá tại nhà cho trẻ từ 7 tuổi
Bài test trẻ tăng động dành cho lứa tuổi học đường giúp phụ huynh nhận diện sớm các dấu hiệu thiếu chú ý, với điều kiện các biểu hiện phải kéo dài liên tục trên 6 tháng và xuất hiện ở ít nhất hai môi trường khác nhau như trường học và gia đình.
Cách thực hiện bài test rất đơn giản: Phụ huynh ghi nhận câu trả lời “Có” tương ứng với 1 điểm và “Không” tương ứng với 0 điểm cho các hành vi sau đây:
- Thường xuyên bất cẩn, không tập trung vào nhiệm vụ học tập hoặc vui chơi.
- Dễ chán nản, cả thèm chóng chán với mọi đồ chơi hoặc trò chơi.
- Kỹ năng lắng nghe kém, không tập trung khi được người khác trò chuyện trực tiếp.
- Gặp khó khăn trong việc tuân theo các chỉ dẫn từ cha mẹ hoặc thầy cô.
- Không phù hợp với các hoạt động đòi hỏi tinh thần đồng đội hoặc tổ chức tập thể.
- Tỏ thái độ né tránh, miễn cưỡng với các công việc đòi hỏi sự kiên trì lâu dài.
- Dễ bị phân tâm bởi tiếng động hoặc các yếu tố ngoại cảnh dù rất nhỏ.
- Khó duy trì thói quen sinh hoạt cơ bản (vệ sinh cá nhân, giờ giấc ngủ nghỉ).
- Thường xuyên làm mất hoặc quên đồ dùng học tập, đồ chơi cá nhân.
Nếu kết quả tổng điểm từ bài kiểm tra này đạt trên 6 điểm, đây là dấu hiệu cảnh báo trẻ có thể đang gặp phải chứng tăng động giảm chú ý, thiên về thể giảm chú ý. Phụ huynh nên tham khảo thêm các tư vấn chuyên môn tại các đơn vị uy tín như Trung tâm Khánh Anh để có đánh giá chính xác hơn.
Để hiểu rõ hơn về ranh giới giữa một đứa trẻ năng động tự nhiên và trẻ mắc chứng tăng động, quý phụ huynh có thể tham khảo thêm thông tin chuyên môn qua video dưới đây:
https://www.youtube.com/watch?v=zGT_mlz0-GE
Đánh giá ADHD dành cho người trưởng thành
Bài test tăng động giảm chú ý ở người lớn tập trung vào việc sàng lọc khả năng tự kiểm soát và sự tập trung trong môi trường chuyên nghiệp cũng như đời sống cá nhân. Khác với trẻ em, người lớn cần đánh giá dựa trên thang điểm từ 0 đến 4 cho mỗi câu hỏi.
Thang điểm đánh giá: 0 (Không bao giờ), 1 (Hiếm khi), 2 (Đôi khi), 3 (Thường xuyên), 4 (Rất thường xuyên).
- Bạn có thường gặp khó khăn khi tập trung vào nội dung người khác đang nói ngay cả khi họ đang đối thoại trực tiếp với bạn?
- Bạn có xu hướng rời khỏi chỗ ngồi trong các cuộc họp hoặc tình huống cần sự tập trung, dù bản thân muốn ngồi lại?
- Bạn có thường cảm thấy khó khăn để thả lỏng và thư giãn trong thời gian rảnh rỗi?
- Bạn có thói quen ngắt lời hoặc cướp lời người khác khi đang thảo luận?
- Bạn có thường xuyên trì hoãn công việc đến phút cuối cùng mới thực hiện?
- Bạn có thường phải phụ thuộc vào sự trợ giúp của người khác để duy trì trật tự cuộc sống và chú ý đến tiểu tiết?
Theo các tiêu chuẩn sàng lọc quốc tế, nếu tổng điểm từ bài kiểm tra trên đạt 14 điểm trở lên, cá nhân nên cân nhắc việc thăm khám tại các chuyên khoa thần kinh hoặc tâm lý. Cần lưu ý rằng mọi bài kiểm tra tại nhà chỉ mang tính chất tham khảo sàng lọc, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chính thức. Việc phát hiện sớm và có lộ trình hỗ trợ phù hợp là chìa khóa giúp người mắc ADHD hòa nhập và phát triển tốt hơn trong cuộc sống. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về tình trạng của bản thân hoặc người thân, hãy liên hệ với bác sĩ chuyên môn để được tư vấn chính xác nhất.